چک لیست نگهداری پیشگیرانه با استفاده از سیستم های ارتعاشی
مقدمه
در صنایع بزرگ مانند نفت، گاز، پتروشیمی و فولاد، خرابی ناگهانی تجهیزات دوار میتواند منجر به توقف تولید و خسارات سنگین شود.
به همین دلیل، استراتژی نگهداری پیشگیرانه (Preventive Maintenance) برای کاهش ریسک خرابی و افزایش طول عمر تجهیزات بهکار گرفته میشود.
اما نگهداری پیشگیرانه تنها با برنامه ریزی زمانی کافی نیست؛ استفاده از سیستم های ارتعاش سنجی (Vibration Monitoring Systems) باعث میشود تصمیم های نگهداری به صورت داده محور و علمی گرفته شوند. در این مقاله میآموزید چگونه یک چک لیست دقیق و کاربردی بر اساس داده های ارتعاشی طراحی کنید.
چرا باید از سیستمهای ارتعاشی در نگهداری پیشگیرانه استفاده کرد؟
سیستم های ارتعاشی با ثبت نوسانات مکانیکی در تجهیزات دوار، علائم اولیه خرابی را پیش از وقوع شناسایی میکنند.
در نتیجه، مهندسان میتوانند به جای تعمیر پس از خرابی، پیش از آن اقدام کنند.
مزایای کلیدی
کاهش توقف تولید
افزایش عمر تجهیز
بهینه سازی هزینه های تعمیرات
افزایش ایمنی پرسنل و ماشین آلات
اجزای اصلی سیستم ارتعاشسنجی
سنسور ارتعاش (Accelerometer): برای اندازه گیری ارتعاش در محورهای مختلف.
واحد جمع آوری داده (DAQ): دریافت و انتقال سیگنال ها از سنسور.
نرم افزار تحلیل ارتعاش: نمایش نمودارهای Spectrum، Orbit و Phase.
سیستم هشدار: تنظیم حد مجاز ارتعاش مطابق استانداردهای ISO.
چگونه چک لیست نگهداری پیشگیرانه را طراحی کنیم؟
طراحی چک لیست مؤثر یعنی ترکیب دانش فنی، داده های ارتعاشی و تجربه میدانی. مراحل زیر را دنبال کنید
1️⃣ تعیین هدف و محدوده سیستم
انتخاب تجهیزات بحرانی (Critical Equipment)
تعریف هدف چک لیست: کنترل بالانس، عیب یاتاقان، یا هم محوری
مشخص کردن نوع مانیتورینگ: آنلاین یا آفلاین
2️⃣ انتخاب پارامترهای ارتعاشی برای کنترل
پارامترهایی که باید در چک لیست بررسی شوند:
Overall RMS: وضعیت کلی سلامت تجهیز
FFT Spectrum: تشخیص نوع خرابی (بالانس، هم محوری، لقی)
Phase Analysis: تشخیص اختلاف فاز میان نقاط
Envelope: بررسی خرابی یاتاقان
محدوده مجاز مقادیر باید طبق استاندارد ISO 10816 یا API 670 تعیین شود.
3️⃣ طراحی قالب چک لیست
ساختار پیشنهادی چک لیست در Excel یا CMMS:
| مورد بررسی | نقطه اندازهگیری | مقدار ارتعاش | محدوده مجاز | وضعیت | اقدام لازم | تاریخ ثبت |
|---|
هدف این جدول: مقایسه سریع بین مقدار واقعی ارتعاش و محدوده مجاز و تصمیم گیری سریع درباره اقدام اصلاحی.
4️⃣ تعریف سیستم رنگ بندی وضعیتها
برای فهم آسان تر، از کد رنگی استفاده کن:
🟢 نرمال: در محدوده مجاز
🟡 هشدار: نزدیک به حد مجاز
🔴 بحرانی: بالاتر از حد مجاز → اقدام فوری
5️⃣ ثبت، بررسی و تحلیل روند دادهها
داده ها را در قالب نمودار Trend Chart ذخیره کن تا روند افزایش لرزش مشخص شود.
در صورت افزایش تدریجی، بالانس، تراز و روانکاری بررسی شوند.
نتایج و اقدامات در همان چک لیست ثبت گردد.
6️⃣ بازبینی و به روزرسانی دوره ای
چک لیست ها باید با تغییر شرایط کاری یا تعویض قطعات به روز شوند.
بازبینی هر ۶ ماه یک بار
دریافت بازخورد از تیم فنی برای بهبود فرم
نمونه چک لیست نگهداری پیشگیرانه
| مورد بررسی | واحد | محدوده مجاز | وضعیت | اقدام لازم |
|---|---|---|---|---|
| ارتعاش یاتاقان افقی | mm/s RMS | ≤ 4.5 | ✅ نرمال | – |
| ارتعاش یاتاقان عمودی | mm/s RMS | 4.5–7 | ⚠ هشدار | بررسی بالانس |
| طیف فرکانسی | Hz | – | ⚠ پیک 1X | بررسی هممحوری |
| دمای یاتاقان | °C | ≤ 80 | ✅ نرمال | – |
| وضعیت روانکاری | چشمی | خوب/بد | ❌ بد | افزودن گریس |
تفاوت چک لیست سنتی و چک لیست هوشمند ارتعاشی
| ویژگی | چک لیست سنتی | چک لیست مبتنی بر ارتعاش |
|---|---|---|
| روش جمعآوری داده | چشمی و دستی | خودکار از سنسور |
| دقت | پایین | بالا |
| سرعت تشخیص خرابی | پس از وقوع | قبل از وقوع |
| نیاز به نیروی انسانی | زیاد | کم |
| تحلیل تاریخی | محدود | کامل و قابل ذخیره |
جمع بندی
یک چک لیست نگهداری پیشگیرانه بر پایه سیستم های ارتعاشی، ابزاری هوشمند برای پیش بینی خرابی و تصمیم گیری دقیق است.
با این روش، سازمان ها از حالت واکنشی (Reactive) به سمت پیش بینانه (Predictive) حرکت میکنند.
نتیجه: کاهش خرابی، افزایش بهره وری و افزایش عمر مفید تجهیزات حیاتی.
سوالات متداول
1. چک لیست نگهداری پیشگیرانه چه تفاوتی با چک لیست سنتی دارد؟
چک لیست ارتعاشی داده محور است و امکان پیش بینی خرابی پیش از وقوع را فراهم میکند، در حالی که چک لیست سنتی معمولاً بعد از بروز خرابی واکنش نشان میدهد.
2. هر چند وقت یک بار باید داده های ارتعاشی ثبت شوند؟
بسته به اهمیت تجهیز، از روزانه تا ماهانه. تجهیزات بحرانی معمولاً به صورت آنلاین پایش میشوند.
3. چه استانداردهایی برای ارزیابی ارتعاش استفاده میشود؟
ISO 10816 / ISO 20816 و API 670 از مهم ترین استانداردها هستند.
4. چه خرابی هایی از طریق ارتعاش قابل شناسایی است؟
بالانس نبودن، لقی مکانیکی، ناهم محوری، خرابی یاتاقان و شکست چرخ دنده.
5. آیا میتوان چکلیست ارتعاشی را با سایر دادهها ترکیب کرد؟
بله، با افزودن پارامترهایی مانند دما، فشار و روغن، چک لیست جامع تر و دقیق تر میشود.